Permacultuur, voedselbos, natuurinclusieve landbouw. Allemaal termen die verwijzen naar nieuwe, andere manieren om voedsel te produceren. Uitgaand van systemen waarbij laagjesbouw (hoge en lage planten door elkaar) en bomen een belangrijke plaats innemen en de grond niet omgeploegd wordt maar juist verrijkt. Met de droogte van afgelopen zomer nog vers in het geheugen, beseffen veel mensen dat het nodig is: meer samenwerken met de natuur.
Zaal C222 van Forum (Wageningen universiteit) van de lezing over voedselbos design van Daniel Halsey georganiseerd door Marieke Karssen van groen organisatiebureau The Plant zat 15 november dan ook vol. Vooral met mensen uit de permacultuur en studenten, plus enkele landschapsarchitecten, boeren en journalisten.
John Liu, bekend van beroemde ecosysteem herstel programma’s, hield een inleiding over de noodzaak nu nieuwe landbouwmethodes te ontwikkelen. “We gaan te langzaam, en vooral te theoretisch te werk. Pas als je in het veld ziet hoe fysiek herstel werkt, leer je het. De mensheid is de enige soort die ecosystemen kan herstellen. Wij kunnen organisch materiaal verplaatsen.”

Verandering komt op gang door problemen
Dat is nog eens een positief geluid. Ook permacultuurontwerper Daniel Halsey ziet de grote uitdaging waar we voor staan niet per se negatief. “Verandering komt door problemen.” Hij heeft veel gereisd en overal op de wereld dezelfde problemen gezien. “We hebben het leven uit de aarde getrokken. Dat kunnen we weer terugbrengen door de aarde weer te voeden met zijn eigen resten. Niet met kunstmest en pesticiden, maar met organisch afval. Zoals de natuur het bedoeld heeft.”
Halsey werkt graag samen met lokale boeren. “Zij weten wat voor planten er van nature groeien. Een boerinnengroep uit Californië zag als eerste het verschil tussen bodem verarming en verrijking. Zij leerden in een paar dagen de temperatuur te temperen door organisch materiaal aan de bodem te geven. Een andere boer begon met walletjes bouwen om optimale omstandigheden te creëren voor speciale gewassen. De mensen uit het dorp lachten hem uit, maar huren hem nu in om ook voor hun wallen te bouwen.”
Hij liet verschillende ontwerpen zien van permacultuur systemen, meer of minder gecombineerd met eenjarige gewassen en dieren. “Als je insecten, vlinders en vogels terug ziet komen, dan weet je dat je op de goede weg bent.”
Niet alleen voor deze dieren is systeemherstel gunstig, ook voor de boer zelf. “Met kippen onder hazelaars bleken de bomen ineens drie keer zoveel opbrengst te hebben”, noemde Halsey als voorbeeld. En hij kreeg er de eieren en natuurlijke bemesting gratis bij.

Omdenken nodig: wat is een samenleving?
Er is wel een omdenken voor nodig. “Ik was eens bij een boer met 1800 koeien. Hij was trots dat hij in zijn eentje het werk van 60 gezinnen met 30 koeien deed. Ik zie alleen maar dat er ook 60 keer minder bakkers, cafés en scholen nodig zijn. Hele samenlevingen zijn zo verdwenen.”
Na de lezing volgden drie praktijk casussen. Een over de heide, hoe er weer dieren toe te laten, terwijl we bang zijn geworden voor nutriënten in natuur. “Doe dingen met mate. Teveel is altijd verkeerd. We kunnen best wat dieren en wat exoten dulden in natuur. Als we maar goed kijken wat het doet met het geheel”, zei Halsey.
Ook was er een voorbeeld van een Ecosystem restoration camp in Spanje, waar het landschap ernstig beschadigd is en nu na één jaar herstel langzaam iets meer biodiversiteit laat zien. Dit kamp is bedoeld om boeren uit de omgeving een voorbeeld te laten zien en hen, en heel veel kampeerders op te leiden, maar echt als land zal dit te klein zijn om economisch te renderen. “Misschien moeten we landbouweconomie herdefiniëren. Als leerplek is het super waardevol”, zei Halsey.
Een casus uit Californië was extra actueel. De opgaven om een grote stad te voeden, aan natuurontwikkeling te doen en voldoende voedsel te produceren is enorm. Is permacultuur wel de weg? “Ik zie natuurbeheer niet als iets aparts. Ik zie alleen wel of niet functionerende systemen”, zei Halsey. Hij vindt wel dat westerse boeren eerder aan zet zijn om te investeren in veranderingen dan zelfvoorzienende boeren in derde wereld landen. “Maar het is geen kwestie van investeren in de betekenis van rendement inleveren. De opbrengsten gaan juist omhoog, in alle opzichten”, vulde John Liu aan.

Foto: Marieke Karssen (links) en John Liu (rechts) met organisatrice Patricia in het midden.